Recent Changes

Urteen poderioz haien hizkuntzak eta kulturak atzerritik jasotako aldaketak izaten ditu, hala eta guztiz ere, kulturak, ohiturak eta folkloreak bertakoa izaten jarraitzen dute. Hori guzti horren lekukoa euskal ihauteriak dira, gurasoek seme-alabei kontatutako ohiturak gaur egun arte iritsi direnak.
Horrexegatik Iruñean kokaturik dagoen Donibane Auzoan, 1977. urtetik aurrera, mendetan galtzen den ohitura hau berrezkuratzeari ekin diogu ihauterietako pertsonaiak berrezkuratzen eta otsaileko bigarren asteburuan auzoko ihauteria ospatzen.
LANTZEKO IHAUTERIAK
Zalantzarik gabe hauek dira mugaz kanpo gehien ezagutzen direnak. Honek duen indar estetiko eta dinamismoak herri inauterietako sinbolo bihurtu da. Orain gutxira arte kanpotarrek apenas zekiten deus. Klandestinitateak eta frankismoak ekarritako debekuak eragina izan zuten. Gogoraezinezko garaietatik Kinkuagesimako igandearen ondorengo igandean egin dira. Lantz, Anue bailaran kokaturiko herri txiki bat da. Iruñeatik 25 kilometrora dago. Garai batean inguruan bidelapur anitz zirelako ospetsua.
Hemengo pertsonaiak hauek dira: Miel-Otxin, Ziripot, Txatxoak, Zaldiko eta Perretzaileak. Aitzinean emakume jantzia (meza jantzi txuriak) zeramaten bi gaztek parte hartzen zuten.
idelapurraren senitartekoak zirela itxura eginez, heriotza zigorrean laguntzen zuten. Alde batetik, batzuek Miel-Otxin konfesatzen zuten. Bertze batzuk, dama jantziekin pasioa irakurtzen zioten. Hauek bukatu bezain fite Txatxoak eta Damak negarrez hasten ziren. Funtzioaren alde hau, ziurrenik jendartearen eta erlijioaren eraginez, desagertu zen.
KALEJIRA
Astelehenean goizeko 12etan hasten da. Oihuka eta uluka ostatutik ateratzen dira. Zaldiko amorru biziz behin eta berriro Ziripoten kontra jotzen du, Ziripot lurrera botaz. Bien bitartean Txatxoak dantzatzen, zirikatzen eta Ziripotei altxatzen laguntzen arituko dira. Perretzaileak Zaldikoren atzetik joanen dira baina ez dute harrapatzea lortuko. Kalejira Rekalde Etxera iristen denean (hemen ingudea eta sua prest daude) Zaldikori perrak jartzea lortuko dute. Honetan Txatxoek lagunduko diotelarik Perretzaileari. Ondoren Kalejirako partaideak bazkaltzera joanen dira.
Ekitaldi hau hurrengo egunean errepikatuko dute. Baina egun honetan arratsaldez segida izanen du. Arratsaldean Zaldiko eta Ziripot ez dira ateratzen. Miel-Otxin epaitzen dute eta bi tiroz hil. Ondoren Txatxoek eta haurrek zatikatu eta su ematen diote. Orduan erritual dantza bati hasiera ematen diote, Lantzeko Zortzikoa. Honen musika XVIII. mendekoa-edo da. Gaueko ordu txikiak arte parrandan arituko dira ondoren.
SINBOLOGIA
Honen inguruko sinbologia argitzea zaila da. Ikertzaileek (Julio Caro Baroja, Bernardo Estornes Lasa, Barandiaran...) ordea errangura zahar eta aintzinakoa duela diote. Honek ez du erromatarrengandik jasotako ihauteriekin harremanik. Garaietako gauek sorturiko bertako sineskeria magiko eta zaharrak dira. Hala ere gaizkiaren irudikapen Miel-Otxin pertsonaian aurki dezakegu, edota suaren ezaugarri garbitzailea. Bernardo Estornes Lasak egindako teoria oso interesgarria da. Berak dio zaharrenak diren pertsonaiak (Miel-Otxin, Ziripot eta Zaldiko) kalejiran erasoak jasaten dituztela. Hau kultura berri batek zaharrago bati eginiko erasoa sinbolizatzen ahal du. Agian nekazari eta asentatutakoa, artzain, basati, libre eta fedegabea.
ARIZKUNGO IHAUTERIAK
SINBOLOGIA
Hartza ez da erabateko irudikapena (adarrak, ardi-larrua). Honela hainbat antropologoren teoriatan eragina du. Basapizti bat omen da, negu gorri baten ondoren esnatzen den naturaren irudikapena.
Bertzalde, gure folklorean oso leku garrantzitsua du hartzak. Animalia suntsitzailetzat badugu ere, ingurune eta etxabere zaindaritzat jotzen da. Bere gurtza San Blasekoarekin batera ematen da. Zuntzen zaindaritzat dugu. Honek inauterietako hainbat aferekin lotura izanik.
Hala ere, bere interes handiena ilargiarekin harremana duen animalia izatean datza. Urtaroen arabera agertu eta desagertzen baita. Alde honetatik inauteriekin duen lotura erabatekoa da. Europan otsailaren 2an hartza bere ezkutalekutik aterako dela uste da. Hau negua lo eman ondoren gertatzen da eta klima eta astroen egoera aztertzeko egiten du. Ilargia beterik bada bere zulora itzuliko da. Horrek negua oraindik bukatu ez dela erran nahi baitu. Dena den, egun horretan babeslekua utziko balu, neguko azken ilberrian garela erran nahiko luke. Horrela beraz, udaberriaren atarian egonen ginateke.
Inauteriak ezin dira otsailaren 2an baino lehenago izan. Hau dugu, izatez, lehen egun posiblea.
Inauterietan hartza irudikatuz, berpizkundea sinbolizatu nahi da. Honekin, agian, udaberriaren etorrera bizkortu nahiko da. Indarberritutako energiekin batera.
Elezaharraren arabera, hartzak bere sabelean hildakoen arimak daramatza. Horregatik arimen eta ehizaren jaunatzat hartzen da.
Erlijioaren ondorengo aldeak ere sinbolizatzen ditu: haserrea, haragikeria, gula eta axolagabekeria.
EKITALDIAK
Arizkungo inauteriak lehentxeago hasten dira. Haur orakundearekin batera, ortzegunarekin. Haurren inauteriak dira. Beti izan den bezala eskolarik gabeko egunak izaten dira. Herriko etxeetan egiten duten eskaeran, haurrek honakoa abesten dute: “Egun ttun-ttun, bihar ttun-ttun, etzi ere ttun-ttuna. Etxe huntan arnoa bada, guk ez jakin zenbana. Zenbana den jakiteko, degun ttanttatto bana”.
Puska biltza: Igandean eta astelehenean egiten da eskaera. Auzo guztiak korritzen dituzte, baita barreiatutako baserrietaak ere. Gazteak dira pasatzen direnak eta beraien saskian arrautzak, txistorra, urdaila... jasotzen dute. Alkandora beltza, txapela eta zapi gorria janzten dute eta txistulari eta atabalariren batek laguntzen dituzte.
Ezkontza: Inauteietako asteartearekin egiten da. Hau hartza eta mozorroak ateratzen diren urteko egun bakarra da. Inork ez daki mozorro hauen azpian dauden lagunen nortasuna. Txuputo karrikako etxe batean mozorratzen dira eta 12ak aldera kalejira agertzen da. Fanfarre batek musikaz alaitzen du. Beraiei guztiek ezkont-gorte batean bildurik dauden maskarak gehitzen zaizkie. Ezkongaiek zeremonia eta oturuntzara gonbidatutako senitarteko eta lagun guztiek lagunduta karrikak korritzen dituzte. Beraiekin batera baina bat egin gabe hartza eta hartzazaina. Guztiek herria korritzen dute hainbat tabernatan geldialdiak eginez. Kalejira bukatzen denean eta bazkaria baino lehen (edo ondoren) plazan mutildantza eta sagardantza dantzatuko dute. Azkeneko hau Baztango sagarrari eginiko omenaldia da.

Arizkungo inauteriak lehentxeago hasten dira. Haur orakundearekin batera, ortzegunarekin. Haurren inauteriak dira. Beti izan den bezala eskolarik gabeko egunak izaten dira. Herriko etxeetan egiten duten eskaeran, haurrek honakoa abesten dute: “Egun ttun-ttun, bihar ttun-ttun, etzi ere ttun-ttuna. Etxe huntan arnoa bada, guk ez jakin zenbana. Zenbana den jakiteko, degun ttanttatto bana”.
Puska biltza: Igandean eta astelehenean egiten da eskaera. Auzo guztiak korritzen dituzte, baita barreiatutako baserrietaak ere. Gazteak dira pasatzen direnak eta beraien saskian arrautzak, txistorra, urdaila... jasotzen dute. Alkandora beltza, txapela eta zapi gorria janzten dute eta txistulari eta atabalariren batek laguntzen dituzte.
omenaldia da. {arizkun.jpg}
{arizkun.jpg}
{Inauterien egutegia 2009.pdf}

ARIZKUNGO IHAUTERIAK
SINBOLOGIA
Hartza ez da erabateko irudikapena (adarrak, ardi-larrua). Honela hainbat antropologoren teoriatan eragina du. Basapizti bat omen da, negu gorri baten ondoren esnatzen den naturaren irudikapena.
Bertzalde, gure folklorean oso leku garrantzitsua du hartzak. Animalia suntsitzailetzat badugu ere, ingurune eta etxabere zaindaritzat jotzen da. Bere gurtza San Blasekoarekin batera ematen da. Zuntzen zaindaritzat dugu. Honek inauterietako hainbat aferekin lotura izanik.
Hala ere, bere interes handiena ilargiarekin harremana duen animalia izatean datza. Urtaroen arabera agertu eta desagertzen baita. Alde honetatik inauteriekin duen lotura erabatekoa da. Europan otsailaren 2an hartza bere ezkutalekutik aterako dela uste da. Hau negua lo eman ondoren gertatzen da eta klima eta astroen egoera aztertzeko egiten du. Ilargia beterik bada bere zulora itzuliko da. Horrek negua oraindik bukatu ez dela erran nahi baitu. Dena den, egun horretan babeslekua utziko balu, neguko azken ilberrian garela erran nahiko luke. Horrela beraz, udaberriaren atarian egonen ginateke.
Inauteriak ezin dira otsailaren 2an baino lehenago izan. Hau dugu, izatez, lehen egun posiblea.
Inauterietan hartza irudikatuz, berpizkundea sinbolizatu nahi da. Honekin, agian, udaberriaren etorrera bizkortu nahiko da. Indarberritutako energiekin batera.
Elezaharraren arabera, hartzak bere sabelean hildakoen arimak daramatza. Horregatik arimen eta ehizaren jaunatzat hartzen da.
Erlijioaren ondorengo aldeak ere sinbolizatzen ditu: haserrea, haragikeria, gula eta axolagabekeria.EKITALDIAK
Arizkungo inauteriak lehentxeago hasten dira. Haur orakundearekin batera, ortzegunarekin. Haurren inauteriak dira. Beti izan den bezala eskolarik gabeko egunak izaten dira. Herriko etxeetan egiten duten eskaeran, haurrek honakoa abesten dute: “Egun ttun-ttun, bihar ttun-ttun, etzi ere ttun-ttuna. Etxe huntan arnoa bada, guk ez jakin zenbana. Zenbana den jakiteko, degun ttanttatto bana”.
Puska biltza: Igandean eta astelehenean egiten da eskaera. Auzo guztiak korritzen dituzte, baita barreiatutako baserrietaak ere. Gazteak dira pasatzen direnak eta beraien saskian arrautzak, txistorra, urdaila... jasotzen dute. Alkandora beltza, txapela eta zapi gorria janzten dute eta txistulari eta atabalariren batek laguntzen dituzte.
Ezkontza: Inauteietako asteartearekin egiten da. Hau hartza eta mozorroak ateratzen diren urteko egun bakarra da. Inork ez daki mozorro hauen azpian dauden lagunen nortasuna. Txuputo karrikako etxe batean mozorratzen dira eta 12ak aldera kalejira agertzen da. Fanfarre batek musikaz alaitzen du. Beraiei guztiek ezkont-gorte batean bildurik dauden maskarak gehitzen zaizkie. Ezkongaiek zeremonia eta oturuntzara gonbidatutako senitarteko eta lagun guztiek lagunduta karrikak korritzen dituzte. Beraiekin batera baina bat egin gabe hartza eta hartzazaina. Guztiek herria korritzen dute hainbat tabernatan geldialdiak eginez. Kalejira bukatzen denean eta bazkaria baino lehen (edo ondoren) plazan mutildantza eta sagardantza dantzatuko dute. Azkeneko hau Baztango sagarrari eginiko omenaldia da. {arizkun.jpg}
{Inauterien egutegia 2009.pdf}

SINBOLOGIA
Honen inguruko sinbologia argitzea zaila da. Ikertzaileek (Julio Caro Baroja, Bernardo Estornes Lasa, Barandiaran...) ordea errangura zahar eta aintzinakoa duela diote. Honek ez du erromatarrengandik jasotako ihauteriekin harremanik. Garaietako gauek sorturiko bertako sineskeria magiko eta zaharrak dira. Hala ere gaizkiaren irudikapen Miel-Otxin pertsonaian aurki dezakegu, edota suaren ezaugarri garbitzailea. Bernardo Estornes Lasak egindako teoria oso interesgarria da. Berak dio zaharrenak diren pertsonaiak (Miel-Otxin, Ziripot eta Zaldiko) kalejiran erasoak jasaten dituztela. Hau kultura berri batek zaharrago bati eginiko erasoa sinbolizatzen ahal du. Agian nekazari eta asentatutakoa, artzain, basati, libre eta fedegabea.

HASIERA
LANTZEKO INAUTERIAK
ARIZKUNGO IHATURIAK
TOLOSAKO IÑAUTERIAK
Google
www.ikastola.net
irurakolh6.ikasblog.net
irurakolh5.ikasblog.net

ARIZKUNGO IHAUTERIAK
SINBOLOGIA
Hartza ez da erabateko irudikapena (adarrak, ardi-larrua). Honela hainbat antropologoren teoriatan eragina du. Basapizti bat omen da, negu gorri baten ondoren esnatzen den naturaren irudikapena.
Bertzalde, gure folklorean oso leku garrantzitsua du hartzak. Animalia suntsitzailetzat badugu ere, ingurune eta etxabere zaindaritzat jotzen da. Bere gurtza San Blasekoarekin batera ematen da. Zuntzen zaindaritzat dugu. Honek inauterietako hainbat aferekin lotura izanik.
Hala ere, bere interes handiena ilargiarekin harremana duen animalia izatean datza. Urtaroen arabera agertu eta desagertzen baita. Alde honetatik inauteriekin duen lotura erabatekoa da. Europan otsailaren 2an hartza bere ezkutalekutik aterako dela uste da. Hau negua lo eman ondoren gertatzen da eta klima eta astroen egoera aztertzeko egiten du. Ilargia beterik bada bere zulora itzuliko da. Horrek negua oraindik bukatu ez dela erran nahi baitu. Dena den, egun horretan babeslekua utziko balu, neguko azken ilberrian garela erran nahiko luke. Horrela beraz, udaberriaren atarian egonen ginateke.
Inauteriak ezin dira otsailaren 2an baino lehenago izan. Hau dugu, izatez, lehen egun posiblea.
Inauterietan hartza irudikatuz, berpizkundea sinbolizatu nahi da. Honekin, agian, udaberriaren etorrera bizkortu nahiko da. Indarberritutako energiekin batera.
Elezaharraren arabera, hartzak bere sabelean hildakoen arimak daramatza. Horregatik arimen eta ehizaren jaunatzat hartzen da.
Erlijioaren ondorengo aldeak ere sinbolizatzen ditu: haserrea, haragikeria, gula eta axolagabekeria.EKITALDIAK
Arizkungo inauteriak lehentxeago hasten dira. Haur orakundearekin batera, ortzegunarekin. Haurren inauteriak dira. Beti izan den bezala eskolarik gabeko egunak izaten dira. Herriko etxeetan egiten duten eskaeran, haurrek honakoa abesten dute: “Egun ttun-ttun, bihar ttun-ttun, etzi ere ttun-ttuna. Etxe huntan arnoa bada, guk ez jakin zenbana. Zenbana den jakiteko, degun ttanttatto bana”.
Puska biltza: Igandean eta astelehenean egiten da eskaera. Auzo guztiak korritzen dituzte, baita barreiatutako baserrietaak ere. Gazteak dira pasatzen direnak eta beraien saskian arrautzak, txistorra, urdaila... jasotzen dute. Alkandora beltza, txapela eta zapi gorria janzten dute eta txistulari eta atabalariren batek laguntzen dituzte.
Ezkontza: Inauteietako asteartearekin egiten da. Hau hartza eta mozorroak ateratzen diren urteko egun bakarra da. Inork ez daki mozorro hauen azpian dauden lagunen nortasuna. Txuputo karrikako etxe batean mozorratzen dira eta 12ak aldera kalejira agertzen da. Fanfarre batek musikaz alaitzen du. Beraiei guztiek ezkont-gorte batean bildurik dauden maskarak gehitzen zaizkie. Ezkongaiek zeremonia eta oturuntzara gonbidatutako senitarteko eta lagun guztiek lagunduta karrikak korritzen dituzte. Beraiekin batera baina bat egin gabe hartza eta hartzazaina. Guztiek herria korritzen dute hainbat tabernatan geldialdiak eginez. Kalejira bukatzen denean eta bazkaria baino lehen (edo ondoren) plazan mutildantza eta sagardantza dantzatuko dute. Azkeneko hau Baztango sagarrari eginiko omenaldia da.

{lanz.jpg}
LANTZEKO IHAUTERIAK
Zalantzarik gabe hauek dira mugaz kanpo gehien ezagutzen direnak. Honek duen indar estetiko eta dinamismoak herri inauterietako sinbolo bihurtu da. Orain gutxira arte kanpotarrek apenas zekiten deus. Klandestinitateak eta frankismoak ekarritako debekuak eragina izan zuten. Gogoraezinezko garaietatik Kinkuagesimako igandearen ondorengo igandean egin dira. Lantz, Anue bailaran kokaturiko herri txiki bat da. Iruñeatik 25 kilometrora dago. Garai batean inguruan bidelapur anitz zirelako ospetsua.
Hemengo pertsonaiak hauek dira: Miel-Otxin, Ziripot, Txatxoak, Zaldiko eta Perretzaileak. Aitzinean emakume jantzia (meza jantzi txuriak) zeramaten bi gaztek parte hartzen zuten.
idelapurraren senitartekoak zirela itxura eginez, heriotza zigorrean laguntzen zuten. Alde batetik, batzuek Miel-Otxin konfesatzen zuten. Bertze batzuk, dama jantziekin pasioa irakurtzen zioten. Hauek bukatu bezain fite Txatxoak eta Damak negarrez hasten ziren. Funtzioaren alde hau, ziurrenik jendartearen eta erlijioaren eraginez, desagertu zen.
KALEJIRA
Astelehenean goizeko 12etan hasten da. Oihuka eta uluka ostatutik ateratzen dira. Zaldiko amorru biziz behin eta berriro Ziripoten kontra jotzen du, Ziripot lurrera botaz. Bien bitartean Txatxoak dantzatzen, zirikatzen eta Ziripotei altxatzen laguntzen arituko dira. Perretzaileak Zaldikoren atzetik joanen dira baina ez dute harrapatzea lortuko. Kalejira Rekalde Etxera iristen denean (hemen ingudea eta sua prest daude) Zaldikori perrak jartzea lortuko dute. Honetan Txatxoek lagunduko diotelarik Perretzaileari. Ondoren Kalejirako partaideak bazkaltzera joanen dira.
Ekitaldi hau hurrengo egunean errepikatuko dute. Baina egun honetan arratsaldez segida izanen du. Arratsaldean Zaldiko eta Ziripot ez dira ateratzen. Miel-Otxin epaitzen dute eta bi tiroz hil. Ondoren Txatxoek eta haurrek zatikatu eta su ematen diote. Orduan erritual dantza bati hasiera ematen diote, Lantzeko Zortzikoa. Honen musika XVIII. mendekoa-edo da. Gaueko ordu txikiak arte parrandan arituko dira ondoren.
SINBOLOGIA
Honen inguruko sinbologia argitzea zaila da. Ikertzaileek (Julio Caro Baroja, Bernardo Estornes Lasa, Barandiaran...) ordea errangura zahar eta aintzinakoa duela diote. Honek ez du erromatarrengandik jasotako ihauteriekin harremanik. Garaietako gauek sorturiko bertako sineskeria magiko eta zaharrak dira. Hala ere gaizkiaren irudikapen Miel-Otxin pertsonaian aurki dezakegu, edota suaren ezaugarri garbitzailea. Bernardo Estornes Lasak egindako teoria oso interesgarria da. Berak dio zaharrenak diren pertsonaiak (Miel-Otxin, Ziripot eta Zaldiko) kalejiran erasoak jasaten dituztela. Hau kultura berri batek zaharrago bati eginiko erasoa sinbolizatzen ahal du. Agian nekazari eta asentatutakoa, artzain, basati, libre eta fedegabea.